Preken

Het geheim

SCHIPPERSKERST 28 - 12 - 2009

door ds. L. Krüger

Schriftlezingen: Joh. 1: 1 -16 & Efez. 1: 1 – 10

Het is gebruikelijk dat er op het Schipperskerstfeest niet gepreekt wordt. Er wordt een “toespraak” gehouden. Maar met toespraken moet je erg uitkijken – ze kunnen al snel heel saai worden. Wat ik vanmiddag wil doen: ik wil gewoon 3 verhaaltjes vertellen. Heel eenvoudig, maar ik vind ze wel treffen. En uit deze 3 verhaaltjes wil ik een gedachten halen, die aansluit bij ons thema: “Het geheim”.

Het eerste verhaal (deze heb ik een keer in de Breepleinkerk verteld):

Washington DC, op een metrostation, op een koude januari-morgen. Een man met een vioolkoffer bij zich komt aanlopen, gaat op een hoek staan, opent de koffer en gaat voor 45 minuten lang opeenvolgend 6 stukken van Bach spelen. Gedurende deze tijd lopen er ongeveer 2000 mensen langs, de meeste onderweg naar hun werk. Na 3 minuten blijft een middeljarige man staan om even te luisteren, voor hij zich verder haast. 4 minuten later ontvangt de violist zijn eerste dollar: een vrouw gooit het in de pet die op de grond ligt, en loopt vervolgens snel door.

Na 6 minuten: een jonge man staat aangeleund tegen een muur te luisteren, kijkt op zijn horloge en loopt weg. - Na 10 minuten: een 3-jarig jongetje stopt om te luisteren, maar wordt door zijn moeder meegesleurd. Het jongetje blijft opnieuw staan om naar de violist te kijken, maar zijn moeder duwt hem ferm voort, terwijl hij steeds achterom blijft kijken. Met verloop van tijd komen er ook een aantal andere kinderen langs; allemaal reageren ze zoals dat jongetje. Geen enkele ouder liet hun kind echter toe om te blijven staan. - Na 45 minuten: nog steeds speelt de muzikant. Al met al zijn er 6 mensen blijven staan om te luisteren. Ongeveer 20 mensen hebben hem geld gegeven, maar ze liepen daarna gewoon door. Al met al heeft de violist € 32 verdiend. - Na 1 uur: de muzikant is gestopt met spelen. De stilte is weergekeerd. Niemand schenkt er aandacht aan; er is niemand die applaudisseert; weinig erkenning, weinig waardering.

Wat de voorbijgangers niet in de gaten hadden: de violist was Joshua Bell, een van de allerbeste musici ter wereld. Hij speelde van de mooiste vioolstukken die ooit gecomponeerd werden, op een viool dat naar schatting $ 3,5 milj. waard is. Twee dagen eerder trad Joshua Bell op in een uitverkochte zaal in Boston; de gemiddelde prijs voor een zitplaats was $ 100.

Het kan gebeuren (en ik heb de indruk dat het vaak gebeurt) dat het allerkostbaarst en het allermooist soms binnen handbereik van je ligt, maar dat je er blind of doof voor bent, en er misschien zó aan voorbijloopt. Het tweede verhaal is wat heftiger – het verhaal van dr. Ignaz Phillip Semmelweis: Dr. Semmelweis is in1818 in Wenen geboren - een Hongaarse arts in het Keizerrijk Oostenrijk. Tegenwoordig staat hij bekend als de vader van de antiseptische methode. In 1844 ging Semmelweis werken bij het Allgemeines Krankenhaus in Wenen. Een nieuw academisch ziekenhuis met twee kraamafdelingen. Op de ene afdeling werden verloskundigen opgeleid; op de andere onder leiding van dr. Johan Klein werden medisch studenten in de verloskunde bekwaamd. Kraamvrouwenkoorts was een veelvoorkomende ziekte waaraan tot wel 25% van de kraamvrouwen in ziekenhuizen in die tijd overleed. Alleen diegenen die zich geen thuishulp konden veroorloven, bevielen in het ziekenhuis. De bestaande theorie schreef kraamvrouwenkoorts toe aan door de lucht overgedragen, aardse rottende organische stoffen. Al snel merkte Semmelweis dat de sterfte op de vroedvrouwenafdeling een factor 4 lager was dan die op de academische opleiding. Hij concludeerde dus dat de bestaande verklaring niet kon kloppen. Na het verwerpen van een aantal andere hypothesen (overbezetting, dieet, ventilatie, vuil linnengoed, wierook van de priester) kwam Semmelweis uiteindelijk op het goede spoor. Een vriend en patholoog-anatoom, een collega van Semmelweis, kreeg door een verwonding met een ontleedmes symptomen die dezelfde waren als zich bij kraamvrouwenkoorts voordeden: rood rondom de wond, hoge koorts, gezwollen onderbuik, pijn, en tenslotte de dood - Na dit voorval en omdat de kraamzaal door de medische studenten bezocht werd

aansluitend op anatomiecolleges, veronderstelde Semmelweis dat "lijkstof" in de bloedsomloop de boosdoener zou kunnen zijn. Hij verlangde dat iedereen zijn handen in bleekwater zou wassen voordat er onderzoek op de kraamzaal gedaan zou worden. Halverwege 1847 daalde de sterfte van 18% in mei tot onder de 1% in augustus...

Dit is het mooie gedeelte van het verhaal. Nu komt het akelige, schokkende gedeelte.

In 1848 werd Semmelweis ontslagen, zogenaamd over zijn liberaal-politieke sympatiën, maar in feite vanwege rancune van zijn chefs in het ziekenhuis. Hij ging werken in een ziekenhuis in Boedapest, waar hij met zijn bij studenten en staf impopulaire methode - herhaaldelijk wassen in bleekwater is pijnlijk - het sterftecijfer beneden de 1% wist te krijgen, terwijl dat in zijn vroegere ziekenhuis opliep tot wel 34% in 1860. Tot op dat moment had Semmelweis nooit iets gepubliceerd over zijn bevindingen, omdat hij opzag tegen schrijven in wetenschappelijk Duits.

Toen hij dat wel deed, werd zijn publicatie heel slecht door zijn vakgenoten ontvangen. Semmelweis reageerde met persoonlijke aanvallen waarin hij de medici voor moordenaars uitmaakte. Weer later viel hij paartjes op straat lastig door hen te proberen te overreden vooral thuis te bevallen.

In 1865 kreeg hij een mentale inzinking en niet lang daarna stierf hij op 47-jarige leeftijd aan bloedvergiftiging van een wond die hij bij een onderzoek opliep. Semmelweis bleek bij lijkschouwing te lijden aan een vorm van hersenvliesontsteking of meningitis die zijn hersenen ernstig aangetast had. Het duurde echter nog 25 jaar voor zijn ideeën over antiseptisch onderzoek ingang vonden. Pas na de ontdekking door Louis Pasteur van de bacterie kreeg zijn methode de nodige theoretische onderbouwing. Het was Joseph Lister die Semmelweis postuum de eer gaf die hem toekwam.

Wat een triest verhaal van menselijke blindheid en starheid! Het was binnen handbereik – de redding en behoud van duizenden, nee tienduizenden jonge moeders en andere zieken en gewonden, maar ze waren er blind voor.

Als ik u het derde verhaal vertel, zult u waarschijnlijk merken waar ik op afstuur: De rabbijn en de zeepfabrikant Een rabbi ging op bezoek bij een zeepfabrikant, en al snel ging het gesprek richting godsdienst en geloof. De zeepfabrikant zei tegen de rabbi: "Wat stelt godsdienst nu eigenlijk voor? Kijk naar alle ellende en de toestand in de wereld na duizenden jaren godsdienst. Als godsdienst waarheid is, wat heeft het dan te betekenen?" De rabbi haalde alleen maar zijn schouders op. Hij zei niets maar nam de zeepfabrikant mee naar buiten, waar ze verder praatte. Na een tijd kwam er een stel jongens langs, die van boven tot beneden onder de modder zaten. De rabbi zei: "Kijk daar nou eens naar. We hebben al generaties lang zeep, maar ze zijn net zo vies als varkens. Wat heeft zeep dan voor zin?"

De zeepfabrikant protesteerde: "Maar rabbi, zeep heeft alleen maar werking als ze wordt gebruikt". "Nou, precies", zei de rabbi, "je snapt het!"

“Het geheim.”

Weet u, een “geheim” hoeft niet altijd onbekend of verborgen te zijn. Wat is het geheim van de smid? Wat is het geheim van die baas-kok? Wat zou toch het geheim zijn van die voetballer die zo ongelooflijk goed is?

Het geheim van de vele sterften onder bevallenden vrouwen in het ziekenhuis in Wenen was: Ze werd onderzocht door medische studenten die zo pas een lijk hebben ontleed, maar die hun handen niet hebben ontsmet. Het geheim van die violist op de hoek van het metrostation is dat hij een van de allerbeste musici ter wereld is – alleen jammer dat de voorbijgangers dat nog niet hebben ontdekt.

In zijn brief aan de mensen in Efeze schrijft Paulus over het grote geheim van God. God heeft een duidelijke plan en strategie om álle mensen tot zijn kinderen te maken, Om álle zonden, ongerechtigheid, overtredingen te vergeven en uit te wissen, en deze wereld weer te herstellen tot het paradijs dat het was.

En dat geheim van God is… Jezus. Ik heb het gisteren op eerste Kerstdag in de Koningskerk gezegd; ik wil het hier herhalen: Jezus is Gods antwoord op álle vragen en problemen in deze wereld. Jezus is Gods antwoord op álle vragen, problemen, uitdagingen in jóú leven. Jezus is het antwoord op de vraag naar de zin en betekenis van je leven; Hij is het antwoord op de vraag: hoe moet het nu verder? Wat brengt 2010 voor ons? Hij is de goede herder die in 2010 voor ons uit gaat; ons leidt en beschermt en helpt.

Maar weet u, het is net met zeep. Je wordt er niet schoon van, en je gaat ook niet lekkerder van ruiken door 2 blokjes zeep ’s nachts naast je bed te leggen.

Hij kwam tot het zijne, en de zijnen hebben Hem niet aangenomen. Doch allen, die Hem aangenomen hebben, hun heeft Hij macht gegeven om kinderen Gods te worden, hun, die in zijn naam geloven; Kijk, om uit te stellen is ook niet verstandig. Gestel je bent een medische student… of misschien zelfs een huisarts. En je kent ook dat verhaal van dr. Ignatius Semmelweis… Zou je dan zeggen: nou, alle ziekenhuizen passen de methode van ontsmetting nog niet toe, en er is zoveel weerstand ertegen… dus, ik wacht ook nog maar. Nee, absoluut niet!

(God) heeft ons in al zijn wijsheid en inzicht dit mysterie onthuld: zijn voornemen om met Christus de voltooiing van de tijd te verwezenlijken en zijn besluit om alles in de hemel en op aarde onder één hoofd bijeen te brengen,

onder Christus.

Het is ons bekend… Gods geheim, zijn mysterie, zijn plan: Om alles in deze wereld onder de heerschappij van Jezus, dat Kind van Bethlehem, te brengen. Kijk, dan wordt het echt hemel op aarde. Als deze wereld onder Jezus’ heerschappij komt, zijn alle problemen en ellende over en opgelost.

En waar wil God beginnen?

- daar waar ik ook met zeep moet beginnen: in mijn eigen leven! Eigenlijk wil ik nu reeds, als heel eerste, zeggen: een mooi, voorspoedig, en bovenal gezegend nieuw jaar!

- Want weet je, met Kerst is het nieuwe jaar eigenlijk reeds begonnen.

Ik dank u!

1 In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God. 2 Dit was in den beginne bij God. 3 Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden, dat geworden is. 4 In het Woord was leven en het leven was het licht der mensen; 5 en het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet gegrepen. 6 Er trad een mens op, van God gezonden, wiens naam was Johannes; 7 deze kwam als getuige om van het licht te getuigen, opdat allen door hem geloven zouden. 8 Hij was het licht niet, maar was om te getuigen van het licht. 9 Het waarachtige licht, dat ieder mens verlicht, was komende in de wereld. 10 Hij was in de wereld, en de wereld is door Hem geworden, en de wereld heeft Hem niet gekend. 11 Hij kwam tot het zijne, en de zijnen hebben Hem niet aangenomen. 12 Doch allen, die Hem aangenomen hebben, hun heeft Hij macht gegeven om kinderen Gods te worden, hun, die in zijn naam geloven; 13 die niet uit bloed, noch uit de wil des vlezes, noch uit de wil eens mans, doch uit God geboren zijn.

14 Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeborene des Vaders, vol van genade en waarheid. 15 Johannes heeft van Hem getuigd en heeft geroepen, zeggende: Deze was het, van wie ik zeide: Die na mij komt, is vóór mij geweest, want Hij was eer dan ik. 16 Immers uit zijn volheid hebben wij allen ontvangen zelfs genade op genade; 17 want de wet is door Mozes gegeven, de genade en de waarheid zijn door Jezus Christus gekomen.

1 Van Paulus, door Gods wil apostel van Christus Jezus. Aan de heiligen in Efeze, aan de gelovigen die één zijn in Christus Jezus. 2 Genade zij u en vrede van God, onze Vader, en van Jezus Christus, de Heer.

Lof en dank

3 Gezegend zij de God en Vader van onze Heer Jezus Christus, die ons in de hemelsferen, in Christus, met talrijke geestelijke zegeningen heeft gezegend.

4 In Christus immers heeft God, voordat de wereld gegrondvest werd, ons vol liefde uitgekozen om voor hem heilig en zuiver te zijn, 5 en hij heeft ons naar zijn wil en verlangen voorbestemd om in Jezus Christus zijn kinderen te worden, 6 tot eer van de grootheid van Gods genade, ons geschonken in zijn geliefde Zoon.

7 In hem zijn wij door zijn bloed verlost en zijn onze zonden vergeven, dankzij de rijke genade 8 die God ons in overvloed heeft geschonken. Hij heeft ons in al zijn wijsheid en inzicht 9-10 dit mysterie onthuld: zijn voornemen om met Christus de voltooiing van de tijd te verwezenlijken en zijn besluit om alles in de hemel en op aarde onder één hoofd bijeen te brengen, onder Christus.